Een zonsverduistering is een bijzonder natuurverschijnsel. De maan schuift voor de zon langs, het licht verandert en midden op de dag kan het ineens opvallend donker worden. Logisch dus dat je naar boven wil kijken. Juist datgene wat een zonsverduistering zo indrukwekkend maakt, is ook een risico voor je ogen. Rechtstreeks naar de zon kijken kan namelijk blijvende schade veroorzaken. Maar hoe ontstaat oogschade door zonsverduistering? Waarom merk je soms niet meteen dat er iets misgaat? En wat kun je doen als je na een zonsverduistering klachten krijgt? Ook kijken we naar de mogelijke rol van je zorgverzekering bij onderzoek en behandeling.
Waarom is kijken naar een zonsverduistering gevaarlijk?
Tijdens een zonsverduistering wordt een gedeelte van de zon afgedekt door de maan. Daardoor voelt het misschien alsof het veiliger is om naar de zon te kijken. Het licht is minder fel dan normaal. Toch kan het zonlicht dat nog zichtbaar is nog steeds schadelijk zijn voor je ogen. Het gevaarlijke is dat je ogen zelf niet altijd een goede waarschuwing geven. Wanneer je normaal gesproken recht naar de felle zon kijkt, knijp je automatisch je ogen dicht of kijk je snel weg. Tijdens een gedeeltelijke zonsverduistering kan het licht minder hinderlijk aanvoelen, waardoor je makkelijker langer blijft kijken. Ondertussen bereikt schadelijke zonnestraling nog steeds je netvlies. Vooral de lichtgevoelige cellen in het centrale gedeelte van het netvlies kunnen hierdoor beschadigd raken. Dit wordt ook wel zonne-retinopathie genoemd.
Zo ontstaat oogschade door zonsverduistering
Om te begrijpen hoe oogschade door zonsverduistering ontstaat, helpt het om je oog met een camera te vergelijken. Het hoornvlies en de ooglens zorgen ervoor dat binnenkomend licht wordt gebundeld en op het netvlies terechtkomt. Dat netvlies zet licht vervolgens om in signalen die via de oogzenuw naar je hersenen worden gestuurd. Kijk je rechtstreeks naar de zon, dan wordt zeer intens zonlicht op een klein gedeelte van het netvlies geconcentreerd. De blootstelling aan dit felle licht kan chemische processen veroorzaken die de lichtgevoelige cellen beschadigen. Vooral de macula, het centrale gedeelte van het netvlies waarmee je scherp ziet, loopt risico. Het verraderlijke aan deze beschadiging is dat het netvlies zelf geen pijnreceptoren heeft zoals bijvoorbeeld je huid. Je voelt dus niet dat je netvlies beschadigd raakt. Je kunt te lang naar de zon kijken zonder op dat moment pijn te ervaren.
Welke oogschade door zonsverduistering kun je oplopen?
De bekendste vorm van oogschade door zonsverduistering is zonne-retinopathie. Daarbij raakt het netvlies beschadigd als gevolg van het rechtstreeks kijken naar de zon. De ernst van de klachten kan verschillen en hangt onder andere af van hoe lang je hebt gekeken en hoe intens de blootstelling was. Na een zonsverduistering kun je bijvoorbeeld merken dat je zicht waziger is geworden. Ook kan midden in je gezichtsveld een donkere, grijze of wazige vlek verschijnen. Rechte lijnen kunnen vervormd lijken en sommige mensen hebben moeite met het onderscheiden van kleuren of kleine details. Dat kan behoorlijk vervelend zijn, juist omdat de macula verantwoordelijk is voor het scherpe centrale zicht. Je gebruikt dit gedeelte van je gezichtsvermogen bijvoorbeeld bij lezen, autorijden, werken achter een computer en het herkennen van gezichten. De klachten hoeven niet onmiddellijk te ontstaan. Soms merkt iemand pas een paar uur later dat het zicht anders is dan normaal.
Is oogschade altijd blijvend?
Niet iedere beschadiging betekent automatisch dat je zicht permanent achteruitgaat. Bij sommige mensen verbeteren de klachten van zonne-retinopathie in de weken of maanden na de blootstelling. Het netvlies kan zich tot op zekere hoogte herstellen, waardoor het zicht geleidelijk beter wordt. Er bestaat geen garantie op volledig herstel. Bij ernstigere oogschade door zonsverduistering kunnen afwijkingen in het centrale gezichtsveld blijven bestaan. Daarom is het verstandig om klachten na het kijken naar een zonsverduistering serieus te nemen. Merk je dat je ineens wazig ziet, een donkere vlek hebt, kleuren anders waarneemt of vervormingen ziet? Neem dan contact op met een huisarts of oogarts. Met oogonderzoek kan worden bekeken of er sprake is van beschadiging van het netvlies.
Een gewone zonnebril beschermt niet genoeg
Een zonnebril lijkt misschien een logische oplossing, maar is niet bedoeld om rechtstreeks mee naar de zon te kijken. Ook meerdere zonnebrillen over elkaar dragen, een stuk donker glas of een zelfgemaakt filter biedt geen betrouwbare bescherming. Wil je een zonsverduistering rechtstreeks bekijken, dan heb je een speciale eclipsbril nodig die daarvoor geschikt is. Deze filters laten slechts een zeer klein gedeelte van het zonlicht door en moeten voldoen aan de daarvoor geldende veiligheidsnormen. Ook bij camera’s, verrekijkers en telescopen is voorzichtigheid belangrijk. Door de vergroting kan het zonlicht extra sterk worden geconcentreerd. Daarvoor zijn speciale zonnefilters nodig die op de juiste plaats op het apparaat worden aangebracht.
Kan je zorgverzekering oogschade door zonsverduistering vergoeden?
Krijg je toch te maken met oogschade door zonsverduistering? Dan kan je zorgverzekering misschien een rol spelen bij de kosten van onderzoek en medische zorg. In Nederland valt medisch noodzakelijke zorg door bijvoorbeeld de huisarts in principe onder de basisverzekering. Voor huisartsenzorg geldt normaal gesproken geen eigen risico. Wanneer verder onderzoek door een medisch specialist, zoals een oogarts, noodzakelijk is, kan ook deze zorg vanuit de basisverzekering worden vergoed. Hierbij kan het eigen risico wel van toepassing zijn. Welke kosten precies worden vergoed, hangt af van de behandeling, de zorgverlener, je polis en eventuele voorwaarden van je verzekeraar. Ook bepaalde hulpmiddelen of aanvullende zorg kunnen onder voorwaarden worden vergoed. Het is daarom verstandig om bij langdurige problemen niet alleen met je arts te bespreken welke zorg nodig is, maar ook bij je zorgverzekeraar na te vragen welke vergoeding voor jouw situatie geldt.
